Ο ΟΜΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

Προτού μιλήσουμε αναλυτικότερα για τα ομηρικά έπη,θεωρώ πως είναι απαραίτητο ν'αναφερθούμε στον συγγραφέα τους και μεγαλύτερο επικό ποιητή όλων των αιώνων,τον Όμηρο.Αν και οι σχετικές πληροφορίες που έχουμε σήμερα δεν είναι αρκετές,υπάρχουν κάποιες αρχαίες μαρτυρίες που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη ζωή και το έργο του. Η εποχή κατά την οποία έζησε ο Όμηρος δεν μας είναι γνωστή.Μέσω των έργων του,υποθέτουμε πως έζησε τον 8ο αιώνα.Όσον αφορά τον τόπο καταγωγής του,ούτε αυτός είναι ιδιαίτερα σαφής.Πολλές πόλεις φιλονικούσαν ήδη από την αρχαιότητα για την καταγωγή του.Πιθανότατα καταγόταν από την Ιωνία με άλλους να θεωρούν πως πατρίδα του Ομήρου είναι η Σμύρνη ή η Χίος.Στην τελευταία πέρασε ο Όμηρος το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και στην Ίο λέγεται ότι άφησε την τελευταία του πνοή.Ως γονείς του Ομήρου αναφέρονται ο Μαίων και η νύμφη Κριθηίδα.Το πραγματικό όνομά του υποστηρίζεται ότι ήταν Μελισηγενής ή Μελισιάνακτας και τελικά ονομάστηκε Όμηρος επειδή τυφλώθηκε.Σύμφωνα με μία από τις εκδοχές που αναπτύχθηκαν σχετικά με το όνομά του,το Όμηρος ίσως να προέρχεται από το''μη οράν'',είναι δηλαδή εκείνος που δεν βλέπει.Κάποια άλλη εκδοχή θεωρεί ότι το όνομά του αυτό,του δόθηκε σαν παρανόμι όταν παραδόθηκε ο ίδιος σαν όμηρος.Ωστόσο η παράδοση ότι ο Όμηρος ήταν τυφλός ίσως να είναι αναληθής γιατί δεν συνάδει με την εκτενή περιγραφή της φύσης που υπάρχει στο έργο του. Οι ανεπαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον τόπο γέννησης του Ομήρου,την εποχή που έζησε και αν τελικά ήταν υπαρκτό πρόσωπο δημιούργησαν πολλές και αντίθετες μεταξύ τους απόψεις,απόρροια των οποίων είναι το λεγόμενο ‘’Ομηρικό ζήτημα’’.Δεν γνωρίζουμε αν ο Όμηρος ήταν ένα πραγματικό πρόσωπο.Επίσης,ανάμεσα στα δύο μεγάλα ποιήματα του,την Ιλιάδα και την Οδύσσεια υπάρχουν σημαντικές κοινωνικές και πολιτισμικές διαφορές οι οποίες ενισχύουν το γεγονός ότι δεν γράφτηκαν από τον ίδιο συγγραφέα.Η αμφιβολία αυτή διατυπώθηκε ήδη κατά την αρχαιότητα και στηρίζεται στη διαφορά του λογοτεχνικού είδους(ο πολεμικός και ηρωικός χαρακτήρας της Ιλιάδας είναι αντίθετος με την ‘’περιπετειώδη’’ Οδύσσεια).Επιπλέον,υπάρχουν εκείνοι που υποστηρίζουν ότι τα σημερινά κείμενα προέρχονται από συνένωση πολλών τμημάτων ή αποτελούν επέκταση των παλαιοτέρων άποψη η οποία αντιτίθεται σε άλλους που πιστεύουν ότι τα κείμενα διακατέχονται από λογικό ειρμό,έχουν αρχή,μέση και τέλος και γράφτηκαν από τον ίδιο ποιητή.Αντλούν υλικό από παλαιότερα επικά ποιήματα και την προφορική παράδοση και δεν αποτελούν απομιμήσεις άλλων επών. Τα μεγαλύτερα έργα του Ομήρου είναι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια,τα πρώτα κείμενα της ιστορικής περιόδου γνωστά ως ''Όμηρικά έπη''.Παλαιότερα πίστευαν ότι ο Όμηρος είχε γράψει και ορισμένα από τα Κύκλια έπη,33 ομηρικούς ύμνους,τον Μαργίτη και την Βατραχομυομαχία.Δεν υπάρχουν ασφαλείς αποδείξεις για την πρώτη καταγραφή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας.Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες,τον 6ο αιώνα π.Χ εκδόθηκε στην Αθήνα γραπτό κείμενο των ομηρικών επών με πρωτοβουλία του Σόλωνα ή του Πεισίστρατου ή του Ίππαρχου.Σχετικά με την γλώσσα των ομηρικών επών,μπορούμε να πούμε ότι παρουσιάζει μία ιδιαίτερη ποικιλομορφία.Αρχαία και νεότερα γλωσσικά στοιχεία συνυπάρχουν και αναμειγνύονται με διαλεκτικούς τύπους σε μία σχέση πολύπλοκη.Γλωσσικά στοιχεία που είναι τόσο διαφορετικά μεταξύ τους ενώνονται και δημιουργούν την ‘’ομηρική γλώσσα’’.Πριν αναφερθούμε διεξοδικά στα έργα της Ιλιάδας και της Οδύσσειας,πρέπει να αποσαφηνίσουμε τη λέξη ''έπος''.Το έπος σημαίνει λόγος και ανήκει στην αφηγηματική ποίηση η οποία εξυμνεί τον ηρωικό άνθρωπο και τα κατορθώματά του.Η αφηγηματική ποίηση είναι προφορική,γράφεται σε δακτυλικό εξάμετρο και αρχίζει κατά τα μυκηνα΄ι'κά χρόνια (17ος-12ος αιώνας π.Χ). Ιλιάδα Η σύνθεση της Ιλιάδας τοποθετείται γύρω στο 750 π.Χ.Αποτελείται από 15.693 στίχους και είναι χωρισμένη σε 24 ραψωδίες.Οι ραψωδίες δηλώνονται με τα κεφαλαία γράμματα του αλφάβητου και το περιεχόμενο της καθεμίας με έναν τίτλο.Η Ιλιάδα ονομάστηκε έτσι από το Ίλιον(άλλη ονομασία της Τροίας)και το κύριο θέμα της είναι η οργή(μήνις)του Αχιλλέα εναντίον του βασιλιά Αγαμέμνονα,επειδή του πήρε αυθαίρετα το δικό του λάφυρο,την Βρισηίδα, και η απόφασή του να αποχωρήσει με τους στρατιώτες του από τη μάχη.Τα παραπάνω υπήρξαν αιτία πολλών δεινών για τους Αχαιούς.Ο Όμηρος έχει συνδέσει την οργή του Αχιλλέα με τα γενικότερα πολεμικά γεγονότα του Τρωικού πολέμου.Η σημασία της οργής του για τη σύνθεση του έπους και για την εξέλιξη της δράσης είναι ιδιαίτερα σημαντική ,γεγονός που γίνεται φανερό και από τη συχνότητα με την οποία εμφανίζεται το θέμα αυτό στο έπος.Το περιεχόμενο της Ιλιάδας είναι ευρύτερο και αφορά τους πολεμικούς αγώνες των Ελλήνων και των Τρώων γύρω από την Τροία κατά τον δέκατο χρόνο του Τρωικού πολέμου και πιο ειδικά 51 ημέρες αυτού του χρόνου.Ο Όμηρος για την συγγραφή της Ιλιάδας βασίστηκε στον Τρωικό πόλεμο που αποτελεί πραγματικό ιστορικό γεγονός του 12ου αιώνα π.Χ.Επειδή όμως την συνέθεσε τέσσερις αιώνες αργότερα δεν παρουσίαζει με ακρίβεια τα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα εκέινης της εποχής αλλά προβάλλει τις συνθήκες της δικής του εποχής,πραγματοποιώντας συνεχώς αναχρονισμούς.Η ιστορική αλήθεια συνυπάρχει με στοιχεία φανταστικά και εξωπραγματικά τα οποία χρησιμοποιεί ο ποιητής με σκοπό κυρίως να τέρψει το ακροατήριο του.Δεν δίνει περαιτέρω πληροφορίες για τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής στην οποία αναφέρεται.Εξαιτίας των παραπάνω,δεν είναι σωστό να θεωρήσουμε την Ιλιάδα ένα έργο ιστορικό παρά το γεγονός ότι χρησιμοποιεί την ιστορία ως πηγή έμπνευσης. Οδύσσεια Η Οδύσσεια έπεται χρονολογικά της Ιλιάδας.Γράφτηκε γύρω στα 710 π.Χ.Αποτελείται από 12.110 στίχους και χωρίστηκε από τους Αλεξανδρινούς Γραμματικούς σε 24 ραψωδίες που αριθμήθηκαν με τα μικρά γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου.Αν και η Οδύσσεια όπως και η Ιλιάδα αποδίδονται στον Όμηρο,οι φιλόλογοι αναγνωρίζουν σημαντικές διαφορές ανάμεσά τους με επικρατέστερη την άποψη ότι η Οδύσσεια συντέθηκε από διαφορετικό ποιητή.Θέμα της Οδύσσειας είναι ο δεκαετής αγώνας του Οδυσσέα,ενός από τους αρχηγούς της Τρωικής εκστρατείας,για τον νόστο(την επιστροφή στην πατρίδα του,την Ίθάκη).Ο Όμηρος ενέταξε όλες τις περεπέτειες του Οδυσσέα μέσα σε 41 ημέρες.Πηγές του έπους είναι η ηρωική παράδοση,οι λαικές μυθιστορίες και τα παραμύθια των ναυτικών.Η Οδύσσεια πραγματεύεται θέματα όπως η αγάπη για την πατρίδα,η καθημερινή ζωή των ανθρώπων,η ερωτική πίστη,η φιλία,η ευγένεια και η δύναμη του ανθρώπου να ξεπερνά τις δυσκολίες. Ιδιαίτερης μνείας χρήζει η αξία των ομηρικών επών,η αναγνωρίστηκε και από τους αρχαίους και από τους νεώτερους και είναι μεγάλη για πολλούς λόγους.Τα ομηρικά έπη εκτός του ότι μάς δίνουν πληροφορίες για την κοινωνία της εποχής,διαμόρφωσαν την αρχαία ελληνική θρησκεία και εκπαίδευση.Πράγματι,η εκπαίδευση των αρχαίων ελλήνων στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στα ομηρικά έπη τα οποία είχαν μεγάλη λογοτεχνική και παιδαγωγική αξία καθώς αναφέρονταν στην ιστορία,τη θρησκεία και σε ήρωες που λειτουργούσαν ως πρότυπα.Αποτελούσαν σχολικά εγχειρίδια τα οποία χρησιμοποιούνταν για τη μόρφωση των παιδιών.Μέσω αυτών τα παιδιά μάθαιναν τον σεβασμό,την ευσέβεια,τη σεμνότητα,τη φιλία,τη γενναιότητα και την φιλοπατρία.Τα ομηρικά έπη σώθηκαν ολόκληρα,αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για όλους τους ποιητές της αρχαιότητας και συνεχίζουν να εμπνέουν ακόμη και σήμερα λογοτέχνες και καλλιτέχνες όλων των ειδών.Αποτελούν πόλο έλξης για την λογοτεχνία και την τέχνη γενικότερα .Αποτελούν σπουδαία λογοτεχνικά έργα έχουν μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες και είναι από τα πιο πολυδιαβασμένα σε όλο τον κόσμο. Ο θαυμασμός για τα έπη του Ομήρου διατηρήθηκε αμείωτος από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας,γι’αυτό και ο Όμηρος διδάσκεται σε όλα τα σχολεία της Ευρώπης ως ο μεγαλύτερος ποιητής και παιδαγωγός των αιώνων.